Öncelikle, bu serinin ne olduğunu da açıklayan serinin ilk yazısı ANADOLU ARŞİVLERİ #1: TTRPG KÜLLİYATINA GİRİŞ'i de şuraya bırakayım. Bu ay belirli bir konu seçmek yerine, sonraki yazılar için iyi bir temel oluşturabileceğini düşündüğüm metinlerle devam etmek istedim. Türkiye’de kendi evrenlerimizi ve sistemlerimizi yaratmaya oldukça meraklıyız. Neredeyse her deneyimli GM’in kendine ait bir sistemi var; hatta bazı yeni oyuncular da kısa sürede bu akıma katılıyorlar. Elbette bilinçli ya da bilinçsiz biçimde bir oyun tasarlamak ve worldbuilding dediğimiz dünya inşasıyla uğraşmak keyifli ve faydalı bir etkinlik olabilir. Fakat Türkiye’de bu konulara dair bilincin biraz daha artırılabileceğini düşünüyorum.
Elbette bu hobilerden keyif almak için "teori" bilmeniz gerekmiyor. Yine de öğreneceğiniz bazı temel meseleler, ortaya daha iyi işler çıkarmanıza ve yaptığınız işten aldığınız tatmini artırmanıza yardımcı olabilir. Ne yazık ki rol yapma oyunlarına dair pek çok şey, hobinin doğası gereği ikinci elden, çoğunlukla da masasında oynadığımız GM aracılığıyla öğreniliyor. Bu aktarım sırasında bazı bilgiler eksiliyor, bazılarıysa yanlış anlaşılıyor. Pek çok oyuncu daha bir sistemi layıkıyla öğrenmeden homebrew, yani özelleştirilmiş kurallara yöneliyor ve sistem tasarımına dair bazı çok temel meseleler hiçbir zaman anlaşılamıyor. Bir gün yurt dışında da bilinen, kendimize ait sistemler ortaya koyacaksak bunun yolu, sistem tasarımını gerçekten anlamaktan geçiyor.
Anadolu Arşivleri #2: Bazı Temel Meseleler
A 16 HP Dragon: Rol yapma oyunlarının tasarımında yalnızca tecrübesiz oyun yöneticilerinin değil, zaman zaman devasa şirketlerin de düştüğü bir tuzak var: Enflasyon. Bu yazı özellikle HP enflasyonunu konu alıyor fakat anlatılanları para, hasar, seviye, zırh veya güç artışı gibi pek çok farklı alana uyarlamak da mümkün. Özellikle MMORPG kültüründen gelenler için bir RPG’de zorluğu artırmanın en kolay yolu, düşmanın HP’sini yükseltmek gibi görünebilir. Böylece daha önce üç turda öldürülebilen bir düşman artık beş turda öldürülebilir ve oyuncular da onun ne kadar güçlü olduğunu anlar. Fakat oyuncuların seviyesi arttıkça verdikleri hasar da artar, süre yeniden üç tura düşer ve aynı süreç sil baştan yaşanır. Bu yaklaşım pek çok açıdan eskimiş bir tasarım anlayışıdır. Hikayeyi daha fazla önemseyen "Narrativist" oyuncular için bu, çoğu zaman oyun dünyasının gerçekliğiyle aralarındaki sayısal mesafenin artmasından başka bir şey ifade etmez. Yazı ise meseleye daha “Gamist” bir açıdan yaklaşıyor ve aynı zorluk hissinin çok daha işlevsel yollarla nasıl verilebileceğini anlatıyor. Tabii şunu da eklemekte fayda var, bir "Simülasyonist", hem bu yazıya hem de benim söylediklerime karşı çıkıp bu tasarımın gerçek dünyayı daha iyi simüle ettiğini iddia edebilir. -Bu Narrativist falan ne ola ki diyorsanız Youtube kanalımızda bu konuyu açıkladığımız videoya göz gezdirebilir."
The Invisible Rulebooks: RPG teorisi üzerine araştırma yaparken “Invisible Rulebooks”, yani “Görünmez Kural Kitapları” kavramına sık sık rastlayacaksınız. Özünde bu yalnızca bir metafor. Fakat öylesine kullanışlı bir metafor ki hem RPG kurallarının tam olarak ne işe yaradığını hem de neredeyse her masada zaman zaman yaşanan tartışmaların nedenlerini oldukça iyi açıklıyor. Her oyuncunun kafasında, farklı konularda, farklı farklı görünmez kural kitapları bulunuyor. Bu fikir, tasarımcılar açısından da oldukça önemli bir bakış açısı sunuyor. Bir sisteme hangi kuralları eklediğiniz kadar, hangi konuları kurala bağlamamayı tercih ettiğiniz de o sistem hakkında çok şey söylüyor.
Too Many Hats: Why D&D Can’t Be Everything (and That’s Okay): Bu hem oyuncuların hem de tasarımcıların sıklıkla düştüğü bir hata. Çok fazla insan, ihtiyaç duyulabilecek bütün oyunları oynatabilecek ve her duruma en iyi cevabı veren o kusursuz sistemi yaratmaya çalışıyor. Oyuncu tarafında ise D&D’yi ya da bildikleri sistem her neyse onu, oynamak istedikleri her hikayeye uyarlama eğilimi var. Anadolu Arşivleri’nin önceki bölümündeki yazılarla da anlatmaya çalıştığım gibi, her rol yapma oyuncusunun tarzı, kültürü ve beklentileri farklıdır. Sistemler de zaten bu farklı beklentilere ve oyun anlayışlarına cevap verebilmek için tasarlanır. Sırf iyi bildiğiniz için tek bir sistemle her tür oyunu oynamaya çalışmak, aldığınız keyfi de ciddi ölçüde azaltabilir. Tasarımcılar açısından sorun ise herkesi memnun etmeye çalışan oyunların çoğu zaman hiç kimseyi tam olarak tatmin edememesinde ortaya çıkıyor. Modern tasarım anlayışında oyunların belirli bir nişe yönelmesi de bundan kaynaklanıyor. Bu niş, bir konu, bir estetik anlayış, belirli bir oyuncu tipi veya belirli bir oyun deneyimi olabilir. Bir sistemin her şeyi yapamaması, onun eksik olduğu anlamına gelmez; bazen tam tersine, ne yapmak istemediğini bilmesi onun en güçlü tarafıdır.
Genre is Fake (But Very Useful): Bu yazı doğrudan rol yapma oyunlarıyla ilgili değil fakat anlatılanları RPG teorisine uyarlamak da oldukça kolay. Bu yazıyı buraya eklememin sebeplerinden biri de kendimi temize çıkarma isteğim. Zira RPG teorisinden bahsederken sık sık “Gamist”, “Neo-trad”, “OSR oyunları” gibi kategoriler kullanıyorum. Fakat en baştan kabul etmek gerekiyor ki bunların hepsi yalnızca birer genelleme. Üstelik tam da yazıda söylendiği gibi, oldukça kullanışlı genellemeler. Bir meseleyi hem anlamamı hem de başkasına anlatmamı ciddi biçimde kolaylaştırıyorlar. Yine de bu kategorilerin kesin sınırları olmadığını unutmamak gerekiyor. Aksi halde açıklayıcı olmak için kullandığımız kavramlar, faydalı kategorizasyonlardan çıkıp gereksiz kısıtlamalara dönüşebilir. Türler, ekoller ve oyun kültürleri gerçekte birbirine karışır. Onları ayırmak düşünmeyi kolaylaştırır fakat bu ayrımların doğanın değişmez yasaları olmadığını da akılda tutmak gerekir.
Brain Damage: Bu bir makale, hatta bir blog yazısı bile değil; yalnızca bir forum gönderisi. Fakat vaktini forumlarda geçirmiş olanların bileceği gibi, zaman zaman son derece nitelikli fikirlerle de böyle yerlerde karşılaşmak mümkün. Gönderiyi yazan kişinin Ron Edwards olması da metnin ciddiye alınmasında elbette oldukça etkili. Bu gönderi ve ele aldığı “Brain Damage”, yani “Beyin Hasarı” meselesi rol yapma oyunları tarihine geçmiş durumda. Yıllar içinde çokça tartışıldı; gerek içeriği gerekse üslubu sebebiyle ciddi eleştiriler aldı. Meselenin doğrudan “beyin hasarı” olarak adlandırılması muhtemelen fazlasıyla sertti. Yine de yazının ana fikri benim düşüncelerime oldukça yakın ve Rol Yapma Oyunlarına, oyunculara ve topluluğa bakış açımı pek çok açıdan doğru yansıtıyor. Bunun oldukça tartışmalı bir tutum olduğunun farkındayım; dolayısıyla bu metni “modern rol yapma oyunları teorisinin üzerinde uzlaştığı temel fikirlerden biri” gibi sunmam doğru olmaz. Fakat Anadolu Arşivleri yalnızca teori metinlerini sıraladığım bir seri değil, aynı zamanda benim düşünsel yolculuğumu da içeriyor ve bu yazı o yolculuk açısından önemli bir yerde duruyor. Kişisel olarak, herkese ve herkesin aldığı keyfe saygı duymakla birlikte rol yapma oyunlarını oynamanın “yanlış” yolları olabileceğini düşünüyorum. Dahası, bu yanlış yöntemlerin zaman içinde oyuncuların algısına ve oyunla kurdukları ilişkiye zarar verebileceğine de inanıyorum; bunun örneklerini kendi çevremde gördüğümü de söyleyebilirim. Bu fikirleri çoğu zaman yüksek sesle dile getirmemeyi tercih ediyorum çünkü alacağım cevabın genellikle “Biz böyle seviyoruz” olacağını biliyorum ve bu cevap kendi içinde tutarlı. Fakat bir insanın bir şeyi sevmesi, o şeyin kendisine hiçbir zarar vermediği anlamına gelmez. Shorts bağımlılığına benzer biçimde, sürekli kısa süreli ödüllere, güç fantezilerine veya mekanik tatmine dayanan bir oyun anlayışının da kişide bazı alışkanlıklar ve beklentiler oluşturabileceğini düşünüyorum. Ron Edwards’ın kullandığı ifade fazlasıyla sert olabilir ama altında yatan soruyu görmezden gelmek de kolay değil: Oynadığımız oyunlar yalnızca tercihlerimizi mi yansıtır, yoksa zamanla nasıl düşündüğümüzü ve hangi deneyimlerden keyif alabildiğimizi de şekillendirir mi?
