Baldur’s Gate benim için değerlendirmesi biraz zor oyunlardan biri. Onunla ilişkim “Lise yıllarında oynadım, bayıldım ve otuz yıldır en sevdiğim oyun” şeklinde ilerlemedi. Hatta ilk oynadığımda oyundan çok da hoşlandığımı söyleyemem.
Evde bilgisayar başında olduğum o dönemler, tam da arkadaşlarla FRP oynamaya başladığımız yıllardı. Dolayısıyla bilgisayarda Dungeons & Dragons oynama fikrinin beni doğrudan yakalaması gerekiyordu. İlk karakterimi Conjurer açtığımı, sonra büyü tarafında bir şeylerden memnun kalmayıp oyunu yeniden açarak Invoker’a geçtiğimi hatırlıyorum. Aradan o kadar yıl geçti ki hangi kural kısıtı yüzünden bu değişikliği yaptığımı artık birbirine karıştırıyor olabilirim. Kesin hatırladığım tek şey, oyunun bana oldukça karmaşık geldiği.
THAC0, Armor Class, saving throw, büyü ezberleme, dinlenme derken bir de savaş başlıyor ve ekranda sürekli aynı kelime beliriyordu: Miss. Bir daha saldırı; Miss. Bir daha; Miss. O dönem D&D'yi çok sevmememin ana nedenlerinden birinin Baldur’s Gate olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Arkadaşlarla FRP oynuyoruz, sistemlerle zaten ilgileniyorum ama bilgisayarın başında karakterlerin neden önlerindeki adama bir türlü vuramadığını anlamaya çalışıyorum. Sonunda “Ben olsam bunu böyle yapmazdım” düşüncesinin filizlenip kendi oyun sistemimi yazmaya kadar uzanan yolculuğunun başlangıç noktalarından biri de tam olarak burası oldu. Bir oyunun üzerimde bıraktığı etkinin onu sevmemekten başlaması biraz ironik tabii.
İlk oyundan yıllar sonra bile zihnimde çok net kalan şeylerden biri Minsc'i gruba almamdı. Devasa, pek dengeli olmadığı daha ilk dakikalardan belli bir savaşçı ve yanında Boo adında bir hamster. Bugün fantastik oyunlarda tuhaf karakterlere o kadar alıştık ki bu size çok sıra dışı gelmeyebilir ama o zamanlar gerçekten etkileyiciydi. Üstelik Minsc yalnızca komik bir karakter olarak kalmıyor; kendine has konuşması, dünyaya bakışı ve Boo'yu tamamen ciddi biçimde yanında taşımasıyla anında diğer NPC'lerden ayrılıyordu. Aradan bunca yıl geçti, oyundaki pek çok görevin ayrıntısını unuttum ama Minsc'i ve Boo'yu hatırlıyorum. Bence bir RPG karakteri için bundan daha iyi bir başarı ölçüsü pek yok.
Baldur’s Gate'in müzikleri de aynı şekilde zihnimde kalmış. Oyunu yıllar sonra açınca daha ilk dakikalarda, henüz hiçbir şey yapmadan o eski hissin geri gelmesinin sebebi mekanikler değil; müziğin, görsel tasarımın ve karakterlerin oluşturduğu dünyanın o güçlü kimliği. İlk oynadığımda değerini tam anlamamış olsam bile o dünya kafamda sağlam bir yere yerleşmiş.
Oyunu eski günleri över gibi anlatıp bu kısmı atlamak kolay olurdu ama ilk oynayışımda Baldur's Gate'i bitiremedim. Bir noktada zorluk seviyesi benim sistemi anlama seviyemi geçti. Bugün geriye baktığımda aslında D&D'yi tam anlamadan oyunun başına oturduğumu görüyorum. Oyun da bunu öğretmek konusunda hiç cömert değildi. Neden öldüğünüzü bazen bizzat siz bulmak zorundaydınız. Yanlış büyü hazırladıysanız geçmiş olsun; yanlış yere gittiyseniz oyun size “Buraya sonra gel” demez, genellikle sizi doğrudan öldürürdü.
Sonra Baldur’s Gate 2'yi oynadım. Sistemi daha iyi anlamaya başladım ve sonrasında ilk oyuna geri döndüğümde çok garip bir şey oldu: Aynı oyunu daha fazla sevdim. Değişen Baldur’s Gate değildi; ben ne yaptığımı biraz daha biliyordum. Eski RPG'lerde sevdiğim şey de tam olarak bu. Yalnızca karakter seviye atlamıyor, oyuncu da oyunun sistemini öğrenerek güçleniyor ve ilk başta imkânsız görünen karşılaşmanın neden zor olduğunu çözmeye başlıyor. Gerçi bütün bunları öğrendikten sonra bile kendi grubumu Fireball ile defalarca dağıttığım oldu; bazı şeyleri sisteme yükleyemeyiz.
Baldur’s Gate'e bugün dönüp baktığımda onu artık THAC0 veya AD&D kuralları yüzünden sevmiyorum. Hatta sistemin bazı taraflarını hâlâ gereksiz derecede karmaşık buluyorum. Onun asıl değerini yola çıkma hissinde görüyorum.
Candlekeep'ten çıkıyorsunuz ve bir süre gerçekten kimsenin umurunda değilsiniz. Dünyanın seçilmiş kahramanı gibi dolaşmıyorsunuz. Düşük seviyedesiniz, güçsüzsünüz ve yanlış yerde karşınıza çıkan birkaç düşman bütün maceranızı bitirebiliyor. Yeni bir haritaya girdiğinizde orada ne olduğunu gerçekten bilmiyorsunuz. Bugün oyunlarda haritaya baktığımızda çoğu zaman “henüz tüketmediğimiz içerikleri” görüyoruz; görev burada, sandık orada, etkinlik biraz ileride... Baldur’s Gate'te ise haritanın kapalı kısmı bana gerçekten bilmediğim, tekinsiz bir yer gibi geliyordu. Bazen gidip hiçbir şey bulmuyor, bazen saçma bir adamla karşılaşıyor, bazen de sadece ölüyordunuz.
Bugün bunların bir kısmına kötü tasarım denebilir ve haksız da sayılmaz; eski olan her şey otomatik olarak daha derin veya daha iyi değildi. Baldur’s Gate bazı şeyleri oyuncuya bırakıyor, bazılarını ise düpedüz kötü açıklıyordu. Ama tüm bunların arasında sahiden bir yere gidiyormuşsunuz hissi vardı. BG3 çok daha gelişmiş, çok daha etkileşimli ve birçok açıdan çok daha iyi tasarlanmış bir oyun olabilir. Yine de ilk Baldur’s Gate'in bana daha güçlü verdiği o yola çıkma hissi baki. Henüz büyük kahraman değilsiniz, sadece bir maceracısınız ve önünüzde ne olduğunu bilmiyorsunuz.
Bütün bu eskimiş taraflarına rağmen Baldur's Gate bence bugün hâlâ oynanır. Ancak “hiç yaşlanmadı” diyerek değil; gayet de yaşlandı. Arayüzü eski, pathfinding bazen altı kişiyi tek bir kapıdan geçiremeyerek insanlığın nasıl medeniyet kurabildiğine şaşırmanızı sağlıyor. AD&D kuralları yeni başlayan biri için gereksiz ölçüde kapalı ve bazı karşılaşmalar sistemi bilmiyorsanız inanılmaz haksız hissettiriyor. THAC0'yu da geri istemiyorum ve sürekli "Miss" görmeyi hâlâ derin oyun tasarımının zirvesi saymıyorum.
Fakat ilk oynadığımda beni oyundan uzaklaştıran bu mekanik hantallıkların yanında, yıllar sonra fark ettiğim başka bir Baldur’s Gate var. Müziği, karakterleri, Minsc ve Boo'su, tavizsiz keşif hissi ve sizi dünyanın merkezine hemen oturtmayan o ham yapısıyla hâlâ çok özel bir oyun.
Bazı oyunlar ilk oynadığınızda sizi yakalar; bazılarıysa siz oyun tasarımını, kuralları ve dünyayı anladıkça sizinle birlikte büyür. Baldur’s Gate benim için kesinlikle ikincisi.
