ÜCRETSİZ GÖRSEL BULMA REHBERİ

FRP bloglarında, kendi yarattığınız evrenlerde ve maceralarda görsel içerikler de en az metinler kadar büyük önem taşıyor. Ancak özellikle bağımsız üreticiler için bu görsellere ulaşmak ne yazık ki oldukça zor. Düşük bütçeli ya da bütçesiz projelerde çizer ücretlerini karşılamak genellikle mümkün olmuyor. Yapay zeka başta kurtarıcı bir seçenek gibi görünse de hem ortaya ruhsuz işler çıkartıyor hem de topluluk tarafından ciddi tepki görüyor. Tüm bu çıkmazlar, ne yazık ki pek çok hevesli üreticinin daha yolun başında pes etmesine sebep oluyor. Bu rehberi tam da bu problemin aşılmasına yardımcı olmak için hazırladım. Sizlere yapay zekaya bulaşmadan kullanabileceğiniz legal yöntemleri, telif kuralları gibi dikkat etmeniz gereken püf noktaları tek tek anlatacak ve projelerinizi canlandıracak geniş bir kaynak arşivi sunacağım.

Lisansları Anlamak

Görsel avına çıkmadan önce dikkat etmeniz gereken ilk ve en önemli şey şudur: İnternetteki görsellerin pek çoğu çeşitli kurallarla lisanslanmıştır ve bu lisanslar, o eseri nasıl kullanabileceğinizi belirler. Sadece Google Görseller üzerinden arama yaparak bulduğunuz içerikler genellikle telif haklarıyla korunur ve izinsiz kullanıma kapalıdır. İnternetin devasa yapısı içinde sıkı bir takip olmadığını düşünüp "Şimdilik kullansam sorun olmaz" diyebilirsiniz, ancak bu görseller gelecekte başınıza can sıkıcı hukuki sorunlar açabilir. İşin hukuki boyutu bir yana, bir sanatçının emeğini izinsiz bir şekilde kullanmak hiçbir şartta etik değildir, Rol Yapma Oyunları Topluluğu da bu konuda özellikle hassastır. Dolayısıyla internette asıl aramamız gereken; yaratıcıları tarafından başkalarının kullanımına açıkça izin verilmiş, yasal ve güvenli görsellerdir.

Aşağıda, görsel ararken karşınıza en sık çıkacak temel lisans terimlerini ve en bilindik lisans türlerini özetleyeceğim. Ancak unutmayın ki internet deryasında sayısız lisans çeşidi ve bunların farklı alt sürümleri bulunuyor. Bu yüzden herhangi bir görseli projenize dahil etmeden önce lisans durumunu mutlaka teyit etmeli, eğer aşina olmadığınız bir lisansla karşılaşırsanız kullanım şartlarını (lisans metnini) okumayı kesinlikle ihmal etmemelisiniz. Creeative Commons lisans metinlerinin önemli bir kısmının Türkçe çevirilerine şu adresten ulaşabilirsiniz.

• Public Domain (Kamu Malı / CC0): Telif hakkı süresi dolmuş veya yaratıcısı tarafından CC0 (Creative Commons Zero) lisansıyla tüm haklarından feragat edilmiş eserler bu kategoriye girer. Bağımsız üreticiler için en güvenli, en özgür ve en rahat formattır. Public Domain statüsündeki görselleri hiçbir atıf yapma zorunluluğunuz olmadan dilediğiniz gibi kullanabilir, değiştirebilir ve ticari projelerinize dahil edebilirsiniz.
• CC BY (Atıf): Kamu malından sonraki en özgürlükçü lisanstır. Bu lisansa sahip görselleri dilediğiniz gibi değiştirebilir, üzerlerinde oynayarak yeni eserler üretebilir veya ticari amaçlarla kullanabilirsiniz. Buradaki tek yasal zorunluluğunuz, eserin orijinal sahibine uygun şekilde atıfta bulunmaktır. (Atıf kurallarının detaylarına bir sonraki bölümde değineceğim.)
• CC BY-SA (Atıf - Aynı Lisansla Paylaş): CC BY ile temelde aynı hakları sunar ancak çok kritik bir farkı vardır: Bu lisansa sahip bir görseli kullanarak yeni bir eser üretirseniz, ortaya çıkan yeni eseri de mutlaka aynı lisansla topluluğa sunmanız gerekir.
• CC BY-NC (Atıf - Gayriticari): Eseri projenizde kullanabilir ve üzerinde istediğiniz değişikliği yapabilirsiniz. Ancak ortaya çıkardığınız ürünü hiçbir şekilde ticari bir amaçla (örneğin parayla satacağınız bir kural kitabında veya macerada) kullanamazsınız. Sadece bütçesiz, topluluğa ücretsiz sunulan projeler için uygundur.
• CC BY-ND (Atıf - Türetilemez): Bu görselleri ticari projeleriniz de dahil olmak üzere her yerde kullanabilirsiniz. Fakat eserin orijinal formuna dokunamazsınız; yani görsel üzerinde hiçbir değişiklik yapamaz, resmi kırpamaz veya renkleriyle oynayamazsınız.

Atıf Yapmak

Yukarıda saydığımız pek çok lisans türü için atıf yapmak yasal bir zorunluluktur. Unutmayın ki size sunulan kullanım hakları, ancak bu atıf kurallarına uyduğunuz sürece geçerlidir. Doğru ve eksiksiz bir Creative Commons atıfı temel olarak şu dört unsuru açıkça içermelidir: Eserin başlığı, yaratıcısının (veya mahlasının) adı, eserin orijinal bağlantısı ve hangi CC lisansına tabi olduğu.

Ayrıca bazı lisansların kendilerine has ekstra kuralları olabilir; örneğin eserde bir değişiklik (kırpma, renk ayarı vb.) yaptıysanız bunu özellikle belirtmeniz istenebilir. Dolayısıyla kullanacağınız görselin lisans detaylarına her zaman dikkatlice göz atmalısınız.

1. Öncelikle popüler kaynaklardan biri olan Flickr internet sitesine girdim ve arama kısmına İngilizce zar anlamına gelen “dice” kelimesini yazdım.
2. Çıkan sonuçlara tek tek tıklayarak lisans aramaktansa, işimi kolaylaştırmak için sol üstteki Any License (Tüm Lisanslar) menüsüne tıklayıp Commercial use allowed (Ticari kullanıma izinli) seçeneğini işaretledim. Böylece Flickr bana ticari FRP projelerimde dahi kullanabileceğim görselleri listeledi.
3. Çıkan sonuçlar arasından beğendiğim bir görsele tıkladım ve hemen altındaki lisans kısmını kontrol ettim. Görselin CC BY 2.0 lisansıyla paylaşıldığını gördüm. Ben bu lisansın kurallarına aşinayım ancak aşina olmayanlar için doğrudan lisans isminin üzerine tıklayarak uymanız gereken şartlara saniyeler içinde ulaşmak mümkün.

Şimdi gelelim bu görsel için atıf metnimizi oluşturmaya. Benim kullandığım CC BY 2.0 lisansının kurallarına göre, eğer resimde bir değişiklik yapsaydım bunu atıfta açıkça belirtmem gerekecekti. Ancak görseli orijinal haliyle kullandığım için buna gerek kalmadı.

Bu lisans versiyonuna göre oluşturacağım atıfta şu bilgilerin mutlaka yer alması gerekiyor: Eserin yaratıcısının ismi, eserin orijinal bağlantısı, lisansın adı ve lisans metninin bağlantısı. Burada dikkat edilmesi gereken ufak ama önemli bir detay var: Günümüzde daha sık karşılaştığımız CC 4.0 versiyonunun aksine, benim denk geldiğim 2.0 versiyonunda "eserin adını" da belirtmek yasal bir mecburiyet.

Ufak bir ek bilgilendirme: Atıf yaparken kalıplara sıkışıp kalmak zorunda değilsiniz. “by” veya “is licensed under” gibi orijinal İngilizce bölümleri kendi yayın dilinize uyarlayarak “... tarafından üretilmiştir” veya “... lisansı ile kullanılmıştır” şeklinde Türkçeleştirmenizde hiçbir mahsur yoktur.

Görsel Kaynakları Arşivi

-Buradaki kaynak listesi zaman içinde mümkün olduğunca güncel tutulacaktır. Gözümden kaçan veya listeye eklenmesini istediğiniz harika kaynaklar varsa, bana her zaman ulaşabilirsiniz!-

Müzeler ve Kültürel Kurumların Dijital Arşivleri

Müzelerin arşivleri rol yapma oyunu üreticileri için çok çeşitli kaynaklar barındırır. Haritalar, heykeller, detaylı gravürler, klasik tablolar, tarihi fotoğraflar, farklı kültürlere ait egzotik objeler ve dönem kıyafetleri... Kendi evreninizi yaratırken veya oyuncularınıza sunacağınız bir belge (handout) hazırlarken bu zengin arşivler projelerinize inanılmaz bir derinlik katacaktır.

• The Metropolitan Museum of Art: 492 binden fazla görseli Kamu Malı (Public Domain) statüsüyle kullanıma sunuyor. Sitedeki eserleri incelerken sol alt köşelerinde göreceğiniz "PD" ikonlarından o görseli tamamen özgürce kullanabileceğinizi anlayabilirsiniz.
• The Art Institute of Chicago: Pek çok kamu malı görsel barındırır. Sitenin arama kısmına doğrudan "CC0" yazarak projeniz için uygun lisanslı tüm görsellere saniyeler içinde ulaşabilirsiniz.
• The Cleveland Museum of Art: Arama filtrelerinde yer alan "Open Access" kutucuğunu işaretleyerek müzenin devasa kamu malı arşivinin kapılarını aralayabilirsiniz.
• The National Gallery of Art: 60 binden fazla kamu malı görsel sunar. Arama sonuçlarında resimlerin açıklama kısımlarını inceleyerek Public Domain olup olmadıklarını kolayca teyit edebilirsiniz.
• The Smithsonian Institution: Arama yaparken "Free to Use" (Kullanımı Serbest) seçeneğini işaretleyerek telif sorunu yaşamayacağınız görsellere ulaşabilirsiniz.
• Minneapolis Institute of Art:  Arşivlerinde hem CC BY 4.0 gibi atıf gerektiren çeşitli lisans türlerini hem de tamamen kamu malı olan görselleri bir arada barındırırlar. Seçtiğiniz eserin altındaki lisans ibaresine dikkat etmeniz yeterlidir.
• Los Angeles County Museum of Art: Arama ekranının sol tarafındaki menüden "Public Domain" seçeneğini işaretleyerek güvenli görsellere anında erişebilirsiniz.
• Yale University: Ellerindeki 100 binden fazla içeriğin büyük bir çoğunluğunu kamu malı olarak tüm dünyayla paylaşıyorlar. Arama kısmından direkt lisans türüne göre filtreleme yapmak da mümkün. Pek çok Public Domain kitabın sayfalarını da yayınladıkları için, o eski sayfalardaki büyüleyici çizimleri ve kenar süslerini kesip biçerek projenizde istediğiniz gibi kullanabilirsiniz.
• Rijksmuseum: Özellikle tarihi sanat eserlerine dair çok geniş ve büyüleyici bir arşivi var. Üstelik bu arşivin tamamına yakını Public Domain olarak üreticilerin kullanımına açılmış durumda.
• Wellcome Collection: Zengin kitap arşivlerinin yanı sıra muazzam bir resim ve illüstrasyon arşivi de sunarlar. Arama kısmında lisans türüne göre filtreleme yaparak projenize en uygun olanları kolayca ayıklamak mümkündür.

İnternet Arşivleri ve Bağımsız Koleksiyonlar

Müzeler ve resmi kültürel kurumların dışında, internetin derinliklerinde yalnızca açık kaynaklı görselleri derlemeye gönül vermiş harika bağımsız arşivler de bulunuyor.

• Public Domain Image Archive: Görsel sayısı olarak devasa müzelerle yarışamasa da, doğrudan yalnızca "kamu malı" eserlere odaklanmış nokta atışı bir organizasyon. Görsellerin stillere ve temalara göre kategorize edilmiş olması, kendi projenizin tarzına uygun olanları (örneğin karanlık bir atmosfer mi, yoksa epik bir manzara mı aradığınızı) bulmanızı oldukça kolaylaştırıyor.
• David Rumsey Harita Koleksiyonu: Eğer oyununuz veya evreniniz için tarihi bir harita arıyorsanız burası tam bir cennet! Dünyanın dört bir yanından tarihi haritalara odaklanan bu koleksiyon, Luna isimli akıllı asistanıyla aramalarınızda size çok yardımcı oluyor. Ancak kritik bir uyarı: Site farklı lisanslara sahip haritalar barındırsa da, en yaygın kullandıkları lisans türü ticari kullanıma izin vermiyor. Eğer görseli para kazanmayı planladığınız bir projede kullanacaksanız buradaki lisansları iki kez kontrol etmelisiniz.
• Wikipedia Commons: Tahmin edebileceğiniz gibi aklınıza gelebilecek her konuda uçsuz bucaksız bir arşiv sunuyor. Ancak tam da bu devasa çeşitlilik yüzünden, eserlerin lisansları çok değişkendir (Public Domain'den tutun CC BY-SA'ya kadar her şey çıkabilir). Bir görseli almadan önce sayfanın altındaki lisans bölümünü mutlaka teyit etmeniz gerekir.
• Old Book Illustrations: Adından da anlaşılabileceği gibi, genellikle telif hakları çoktan dolmuş eski kitaplardaki illüstrasyonları ve gravürleri barındırıyor. Call of Cthulhu gibi araştırmaya dayalı korku oyunlarından klasik zindan maceralarına kadar, her türden rol yapma oyunu için o "eski, otantik dokuyu" sağlayacak harika kaynaklar sunar.
• Artvee: Dünyanın dört bir yanından kamuya mal olmuş klasik sanat eserlerini tek bir çatı altında toplamayı hedefleyen harika bir oluşum. Özellikle klasik Orta Çağ fantezisi tarzındaki rol yapma oyunları için inanılmaz zengin karakter, savaş ve manzara resimlerine sahiptir.
• Openverse: Kendi başına bir arşiv olmaktan ziyade; internetteki açık kaynaklı veya Creative Commons lisanslarına sahip milyonlarca eseri tek bir yerde toplayan, bu görseller içinde arama yapmanızı sağlayan çok güçlü bir arama motoru. Görsel avına çıkarken mükemmel bir başlangıç noktasıdır.
• Visual Haggard: Daha çok 19. ve 20. yüzyıl romanlarına, kitap kapaklarına ve iç resimlerine odaklanan oldukça niş bir dijital arşiv. Özellikle Viktorya dönemi, gotik korku (Ravenloft gibi) veya pulp macera temalı oyunlar tasarlayanlar için biçilmiş kaftandır.

Bağımsız TTRPG Sanatçıları ve Topluluk İçerikleri

Rol Yapma Oyunları (TTRPG) topluluğunun en güzel yanlarından biri muazzam dayanışmasıdır. İnternetteki topluluk, bağımsız üreticilerin görseller konusundaki yaşadığı bütçe sıkıntısının çok uzun zamandır farkında. Bu yüzden senelerdir pek çok bağımsız geliştirici ve çizer, topluluğu desteklemek için ücretsiz içerikler üretmekte ve devasa derlemeler yapmaktadır.

• DriveThruRPG: Dünyanın en büyük TTRPG mağazası olmasının yanı sıra, içerisinde devasa bir ücretsiz içerik arşivi de barındırır. Arama kısmından "Free" (Ücretsiz) kutucuğunu işaretleyerek senelerdir üretilen topluluk içeriklerine ulaşabilirsiniz. Sitedeki Publisher Resources (Yayıncı Kaynakları) kategorisi tam da sizin gibi oyun üreticileri için tasarlanmıştır ve içinde sayısız stok görsel/çizim bulunur. Arşiv çok devasa olduğu için aradığınızı bulmak samanlıkta iğne aramak gibi hissettirebilir, ancak sabrederseniz çok kaliteli içeriklere ulaşabilirsiniz. Uyarı: Buranın tek bir standart lisansı yoktur; her üretici sunduğu içeriğin lisansını kendisi belirler, bu yüzden indirdiğiniz dosyanın açıklamasını dikkatlice okumalısınız.
• Itch.io: DriveThruRPG ile benzer bir mantıkta çalışır fakat FRP dışındaki (bağımsız video oyunları gibi) topluluklar tarafından da çok aktif kullanıldığı için yelpazesi çok daha geniştir. İçerisinde harika TTRPG materyalleri barındırsa da, spesifik bir görseli bulmak burada biraz daha zorlayıcı olabilir.
• Dyson Logos: Dyson Logos ve onun kendine has stili, zindan haritaları konusunda hem büyük dev şirketlerin hem de bağımsız geliştiricilerin kullandığı bir sektör standardıdır. Yüzlerce ikonik haritasını, üzerinde değişiklik yapma ve ticari amaçlarla kullanma haklarıyla birlikte açık olarak topluluğa sunmaktadır. (Projelerinizde hayat kurtaran bu harikalar için, eğer bütçeniz elverirse Patreon'una abone olarak ona destek olmayı unutmayın!)
• Reddit: Reddit pek çok farklı alt forumdan (subreddit) oluşur ve bunları koca birer komünite olarak düşünebilirsiniz. r/PublicDomain gibi doğrudan bu konuya yoğunlaşmış subredditler olduğu gibi, fantastik çizerlerin eserlerini sergilediği sayısız sanat topluluğu da vardır. Bu çizerleri takip edip, beğendiğiniz bir eserin sahibine projenizden bahsederek kibarca ulaştığınızda; eserlerini ücretsiz olarak veya çok cüzi/uygun fiyatlara kullanmanıza sıcak bakabilirler. İletişim kurmaktan çekinmeyin!
• PD illustrations: Tamamen özel bir derleme çalışmasıdır. Sitenin üst kısımlarında çoğunluğu Wikipedia'dan özenle derlenmiş tarihi resimler bulunurken, alt kısımlarında ise çeşitli D&D yaratıklarının görselleri yer alır. Özel olarak rol yapma oyunu üreticilerinin ihtiyaçları düşünülerek hazırlanmış harika bir kısayoldur.
• Medieval Image Sources: Bir Reddit kullanıcısının kendi çabalarıyla paylaştığı devasa bir derleme. Ancak bir indeks niteliğinde olduğu için lisanslar konusunda bir tutarlılık sunmaz; buradan bulduğunuz her resmin lisansını, orijinal kaynağına giderek ayrı ayrı kontrol etmeniz hayati önem taşır.
• OpenClipArt: Ana görsellerden ziyade; sayfa kenarı süslemeleri, ufak UI (kullanıcı arayüzü) tasarımları veya belge (handout) hazırlarken yan ürün olarak kullanabileceğiniz ufak çaplı vektörel tasarımların bulunduğu pratik bir site.
• Game-icons: İkonlara ve sembollere ağırlık veren bir site.

Stock Art Siteleri

Rol yapma oyunları dışında, reklamcılık veya web tasarım gibi pek çok alanda da görsel ihtiyacı olduğundan, bu sektöre odaklı sayısız ücretsiz fotoğraf ve illüstrasyon sitesi bulunmaktadır.

• Unsplash: İçerisindeki bütün görseller kendi özel lisansıyla korunur ve eserleri hem değiştirmeye hem de ticari kullanıma açıkça izin verir. Genellikle modern, kentsel ve yüksek kaliteli fotoğraflar ağırlıklıdır (Vampire: The Masquerade veya Cyberpunk tarzı oyunlar için idealdir).
• Pexels: Hem lisans yapısı hem de içerik kalitesi anlamında Unsplash ile oldukça benzerdir. Birinde bulamadığınızı diğerinde aramak için harika bir alternatiftir.
• Flickr: Flickr ücretli içeriklerin yanında devasa bir ücretsiz arşive sahiptir ve lisans türüne göre çok detaylı filtreleme/arama yapmanıza olanak tanır.
• RawPixel: İçerisinde bilhassa "Public Domain" isimli özel bir bölüm bulunan, oldukça kaliteli işler barındıran bir başka güçlü stok görsel sitesi.

Üretmekten Vazgeçmeyin

Rol yapma oyunları topluluğuna yeni bir nefes, yeni bir macera veya yepyeni bir evren katmak isteyip hayaller kurarken "GÖRSEL" duvarına çarpıp hevesinizin kırılması ben de dahil pek çok kişi için en tanıdık hislerden biridir. Umarım bu rehberle birlikte size, devasa bütçelere veya hem etik durumu hem de kalitesi oldukça tartışmalı yapay zeka araçlarına mecbur olmadığınızı gösterebilmişimdir.

İnternetin derinliklerinde, tam da sizin projeniz için çizilmiş gibi duran yüzlerce yıllık gravürler, kamuya mal olmuş tablolar ve TTRPG topluluğunun dayanışmasıyla üretilmiş sayısız harita keşfedilmeyi bekliyor. Tek yapmanız gereken şey, sanatçıların emeğine saygı duyup lisansları doğru şekilde kullanarak doğru yerlerde arama yapmayı bilmek.

Yazdığınız eserleri paylaşmaktan, hayal etmekten, üretmekten vazgeçmeyin!

(Veya çizer arkadaşlar edinip darlayın)