FRP 201’in ilk bölümüne hoş geldiniz. Türkiye'deki Rol Yapma Oyunları topluluğunun, FRP'nin ne olduğu ve nasıl oynatılacağıyla alakalı kaliteli kaynaklara ihtiyacı var. Bu eksiklik bariz olduğundan, yeni üreticiler haklı olarak bu alanda içerikler üretiyorlar ve ben de bunları son derece faydalı buluyorum. Ancak Türkçe'deki eksiklerin bundan daha fazlası olduğunu düşünüyorum. Hâlihazırda FRP dünyasına adım atmış kişilerin derinleşebilecekleri kaynaklar ya çok eski ya da hiç yoklar.
Benim bu serideki amacım; çoktan ilk oyunlarını oynamış, temellere hakim, belki oyun yönetmeye bile başlamış insanlara derinleşebilecekleri kaynaklar sunmak. Bu doğrultuda zaman zaman rol yapma oyunlarının hem Türkiye hem de dünyadaki tarihçesinden bahsedecek; zaman zaman OSR, Bleed (sızma) ve PbtA gibi kavramlara derinlemesine bakışlar atacağız.
Frp 201'in ilk bölümü için -seriye verdiğim ismi de temellendirmek amacıyla- Türkiye'deki Rol Yapma Oyunları topluluğunun ilk günlerinden beri tartıştığı isim krizine değinecek ve bugüne kadarki tartışmaları özetleyeceğim. Bunun için başlıca kaynaklarım, Türkiye'de Rol Yapma Oyunlarına dair en beğendiğim ve çocukluk yıllarımda bana çok keyifli okumalar sunmuş iki platformdan iki içerik: Kahramangiller'deki Geek Terminoloji: MÜRYO, RYO, RPG yazısı ve Frpnet Podcast'in FRP mi yoksa RPG mi Demek Gerek bölümü.
Öncelikle, RPG, Role Playing Games yani Rol Yapma Oyunları için bir kısaltma. Oldukça geniş bir anlama sahip ve yurtdışındaki topluluğun ilk günlerinden beri sıklıkla kullanılıyor. Pen-and-paper (Kalem ve kağıt) Role Playing Games ismi bu türü daha spesifik olarak belirtmek için eski zamanlarda kullanılmış olsa da bugün çok daha az tercih ediliyor. RPG teriminin problemi, çok fazla alanı kapsaması. Özellikle video oyunları endüstrisinin büyümesiyle beraber RPG denildiğinde insanların aklına "Baldurs Gate", "Skyrim" gibi oyunlar gelmeye başladı. Bu karmaşanın önüne geçmek için de RPG'nin önüne Tabletop'un (Masaüstü) da eklenmesiyle oluşturulan TTRPG kısaltması bugünlerde standart haline gelmiş durumda. (Yine de, Redditteki en büyük TTRPG topluluğunun adı bugün hala r/rpg'dir) FRP ise Fantasy Role Play (Fantastik Rol Yapma) anlamına geliyor. Türkiye dışında, ejderhaların veya büyülerin olduğu fantastik rol yapma oyunlarını tanımlamak için kullanılan ve artık nadiren karşımıza çıkan bir ifade.
Türkiye'ye bu hobinin nasıl FRP ismiyle geldiğini bilmek güç. Ve muhtemelen ilk geldiği dönemde "FRP" denmesi kategorik olarak yanlış da değildi. "Traveller" gibi sistemler her ne kadar eski de olsalar hiçbir zaman D&D kadar yaygın değillerdi ve muhtemelen Türkiye'de D&D ezici bir şekilde baskındı. Dolayısıyla zaten genellikle ejderhalarla, büyülerle ve elflerle, muhtemelen de D&D kullanarak oyunlar oynayan Türkiye'deki oyuncu topluluğu FRP terimini kullanmakta bir mahsur görmediler.
Aradan geçen yıllarda bilimkurgu gibi başka türlerin de Türkiye'de yaygınlaşmasıyla ve topluluğun büyüyüp, internet sayesinde yurt dışı kaynaklarıyla kendisini besler hale getirmesiyle bu tartışmalar da alevlendi. Fantastik Edebiyat, Frpnet ve Kayıp Rıhtım Forumlarında, sayısız Facebook grubunda ve arkadaş ortamlarında bu tartışmaların yaşandığına pek çok kez tanık oldum. Bu tartışmalar genellikle faydalı ve bilgi verici şekilde başlıyordu. Tecrübeli GMler, hobiye yeni girmiş ve onu yalnızca FRP ismiyle tanımış olanlara bu oyunun aslında yurt dışında RPG denilen oyun olduğunu, D&D ve Fantastik türler dışında da geniş bir yelpazede oyun oynanılabileceğini anlatıyorlardı. Fakat tartışmalar çok hızlıca "Sen Abdülhamiti savundun" seviyesine geçiyor, hobiyi şu veya bu şekilde isimlendirenler diğerlerini aşağılamaya başlıyor, FRP ismine alışmış olanlar vatan savunması yapar gibi klavyelerine koşuyorlardı.
Jan Thomas van Kessel
Elbette ki konuyu saygı çerçevesinde konuşabilenler de vardı ve onlar topluluğun hobiyi daha geniş bir çerçevede öğrenmesine faydalı oldular. Diğerleri ise Türkiye Rol Yapma Oyunları camiasında etkileri bugün hala süregelen "Gatekeeping" kültürüne önayak oldular. -Fakat bu, başka bir yazının konusu-
RYO, Rol Yapma Oyunlarının kısaltması olarak ortaya çıktı ve kullanılmaya başlandı. Bu gibi terimlerin çevirileri hobinin Türkçeye kazandırılmasında önemli bir adımdı. Sonrasındaysa RPG'ye TT eklenmesine paralel olarak MÜRYO kısaltması ortaya çıktı. Bu iki kısaltma da topluluğun çoğunluğu tarafından hiçbir zaman kabul edilmese de kendi ateşli savunucularını yarattı. -Mesela bizim ekibimizden Utku da onlardan biri ve kendi yazılarında MÜRYO ifadesini kullanmayı tercih ediyor-
FRP hala Türkiye'de en sık kullanılan kısaltma olsa da İngilizce bilme oranlarının yükselmesiyle birlikte RPG ve TTRPG kısaltmaları da Türkiye toplulğunda oldukça yayıldı. Ayrıca ne yazık ki pek çok kişi ise bu hobiyi artık direkt olarak D&D olarak öğreniyor. Mesela -bu bilgi kendi başına bir şey ifade etmese de- bugün DNDturkey subredditi rpgturkiye subredditinden daha büyük.
Neden FRP sorusuna çeşitli cevaplar vermek mümkün. Alışkanlık elbette ki en büyük sebepti. Dünyada olduğu gibi Türkiye'de de D&D ve Fantastik temalı oyunlar her zaman daha yaygın olmaya devam ettiler ve dolayısıyla pek çok zaman için bu kullanım zaten yanlış değildi. Frpnet de bu konuda ister istemez etkili olmuş olabilir. Fakat bu hobiye Türkiye'de FRP diyen ilk onlar değillerdi. Google'da öne çıkma hikayesi de benim pek aklıma yatmadı zira Frpnetin başarısının arkasında bundan çok daha fazlası olduğunu düşünüyorum. Hem eskiden hem de bugün, Rol Yapma Oyunlarına dair içerik aradığınızda en geniş arşivlere her zaman onlar sahiptiler ve bugün artık FRP ile alakalı içerikleri azalmış da olsa en istikrarlı üretimi onlar yaptılar. Başka anahtar kelimeleri kullansalardı onlarda da üst sıralara çıkardılar, ya da keramet isimlerinde FRP olması olsa başka birisi de bu başarıyı taklit edebilirdi (ki denendi).
FRP kısaltmasının (ki bunun artık kelimeleştiğini söylemek de çok yanlış olmaz) bugün Türkçe'de yaşadığı değişime dil bilgisinde "anlam genişlemesi" deniyor. Jilet ve selpak gibi pek çok örnek de kolayca akla geliyor. Anlam genişlemesine uğrayan kelimeler üzerinde tartışmaların çıkması da FRP'ye mahsus değil. Yabancı dilden direkt olarak dilimize geçen de bunun gibi pek çok örnek var. Bir kısaltmanın kullanılmasında ısrar edilmesi de zaten akla hızlıca "Oturgaçlı Götürgeç" gibi çevirileri getiriyor. Dil yaşayan bir organizma olduğundan elbette ki gelecekte bunun değişmesi de mümkün, fakat şimdiye dek bütün bu tartışmalara rağmen FRP kısaltması gücünü hala korumuş durumda.
Ben kişisel olarak çeviri çalışmalarını oldukça faydalı buluyor ve bu hobinin gelişimi için de elzem görüyorum. Fakat benim kafamdaki "çeviri" işi bir kelimeden, insanların bu hobiyi nasıl isimlendirdiklerinden çok daha fazlasıyla alakalı. Tam bu sebepten Zarcanist özelinde de bir çeviri hareketi başlattım. Hem kendim çeviriler yaparak, hem de yurt dışındaki yazarlarla bağlantılar kurarak bu çeviriler için izinler almaya çalışarak da bu hareket içerisinde görev alıyorum. Bu hareketin ilk çevirisi olan Altı Oyun Kültürü yazısına siz de göz atabilirsiniz.
Kişisel kullanımımda ise biraz tutarsızım. Kısaltma yapmadığım zamanlarda "Rol Yapma Oyunları" ifadesini kullanıyorum. Kısaltma yapacağım zamanlarda ise daha teknik tondayken "TTRPG", samimi tondayken de "FRP" kısaltmasını kullanıyorum. Kişisel hayatımda ise ilk öğrendiğim haliyle "FRP" oldukça baskın. "RYO" en başından beri ağzımda ve zihnimde hiç yer edinememişti zaten, "MÜRYO" ise biraz kulağımı bile tırmalıyor.
Zarcanist'de bilerek bir standart belirlemedik. Evet, dil düşünce dünyamızı şekillendirir ve zaman zaman bir kelimenin kullanılıp kullanılmamasıyla alakalı inisiyatif alınması gerekebilir. Fakat "oturgançlı götürgeç" örneğinin de gösterdiği gibi, bazen de işleri akışına bırakmak gerekir. Ben hiçbir zaman insanların ille de "FRP" ya da "RYO" demesi gerektiğini düşünen birisi olmadım. Bugün de herkesin kendi meşrebine göre istediğini kullanmasını, zamanın zaten bir kazanan ortaya çıkartacağını düşünüyor, kısaltma olarak "FRP" kullanmanın zihnimizde derin yaralar açacağına pek de ihtimal vermiyorum. Zarcanist'de de bu düşünceye uygun olarak bu hobiye ne deneceğini her yazarın kendi inisiyatifinine bırakıyoruz.
Elbette ki günün sonunda son karar, Türkiye Rol Yapma Oyunları topluluğunda, okuyucularımızda, yani sizde. Siz hangisini tercih ediyorsunuz?
